Chromatische medianten uitgelegd: de filmische akkoordtruc voor je beats

Ken je dat moment in een filmsoundtrack waarop de muziek ineens omslaat en alles groter, helderder of enger voelt, terwijl het tempo gewoon hetzelfde blijft? Heel vaak is dat een chromatische mediant. Het is een van de simpelste manieren om een gewone loop filmisch te laten klinken, en je hoeft er maar twee noten voor te verschuiven in je piano roll.

In deze uitleg lees je wat een chromatische mediant (in het Engels chromatic mediant) is, welke vier akkoorden je in elke toonsoort krijgt, hoe je ze in een paar seconden bouwt, vijf manieren om ze in trap-, R&B- en popbeats te gebruiken en een tabel voor alle 12 toonsoorten.

Wat is een chromatische mediant?

Een chromatische mediant is een akkoord waarvan de grondtoon een grote of kleine terts van je thuisakkoord af ligt, dat hetzelfde karakter heeft (majeur blijft majeur, mineur blijft mineur) en precies één noot met je thuisakkoord deelt. Omdat minstens één noot buiten de toonsoort valt, klinkt het als een plotselinge kleurwissel.

Neem C majeur (C, E, G). De gewone akkoorden een terts verderop binnen de toonsoort zijn Em en Am. Maak die majeur, of verlaag ze een halve toon, en je krijgt de vier chromatische medianten van C:

• E majeur (III): E, G♯, B. Deelt de E.
• A majeur (VI): A, C♯, E. Deelt de E.
• E♭ majeur (♭III): E♭, G, B♭. Deelt de G.
• A♭ majeur (♭VI): A♭, C, E♭. Deelt de C.

De naam komt van de "mediant", de derde trap van de toonladder, en de "submediant", de zesde trap. Op die twee plekken wonen deze akkoorden. Zeggen getallen als III en ♭VI je nog weinig? Lees dan eerst Romeinse cijfers bij akkoorden.

En dubbel chromatische medianten?

Ga je nog een stap verder en draai je ook het karakter om, dan delen de akkoorden helemaal geen noten meer. In C majeur zijn dat E♭ mineur (E♭, G♭, B♭) en A♭ mineur (A♭, C♭, E♭). In theorieboeken heten die dubbel chromatische medianten. Ze klinken nog vreemder en dromeriger, dus gebruik ze met mate.

Waarom klinken chromatische medianten zo filmisch?

• Eén noot blijft, de rest schuift. Die gedeelde noot houdt je oor vast, dus de overgang voelt soepel. De andere noten schuiven met kleine stapjes naar noten buiten de toonsoort, dus het voelt ook verrassend.
• Er is geen "trek" zoals bij V naar I. Een chromatische mediant wil nergens naartoe oplossen. Hij verandert gewoon de sfeer, en dat is precies wat filmmuziek nodig heeft om een nieuwe scène of emotie te laten zien in plaats van een zin af te sluiten.
• Zelfde karakter, andere wereld. Van het ene majeurakkoord naar een ander majeurakkoord een terts verderop klinkt helder en heldhaftig. Van mineur naar mineur een terts verderop klinkt donker en mysterieus.

In de barok en de klassieke periode kwamen ze weinig voor. In de romantiek, in de 19e eeuw, werden ze veel gewoner. Tegenwoordig gebruiken filmcomponisten ze constant, juist vanwege die emotionele omslag.

Wil je het eerst horen voordat je het bouwt? In deze (Engelstalige) video laat Rick Beato op de piano zien hoe componisten chromatische medianten gebruiken om van toonsoort te wisselen, met veel voorbeelden.

Video: Why Top Composers Use Chromatic Mediant Modulations, van Rick Beato op YouTube.

Zo bouw je een chromatische mediant in je piano roll

Dit werkt in FL Studio, Logic Pro, Ableton en elke andere DAW. De truc: houd één noot vast en verschuif de andere twee.

1. Zoek je toonsoort. Weet je niet in welke toonsoort je beat of sample staat? Gooi hem eerst in de gratis BPM- en toonsoortzoeker.
2. Speel je thuisakkoord. Bijvoorbeeld C majeur: C, E, G.
3. Kies de noot die je wilt houden. Houd je de C, dan ga je naar A♭. Houd je de E, dan ga je naar E of A majeur. Houd je de G, dan ga je naar E♭.
4. Verschuif de andere twee noten een halve of hele toon. Dit zijn de stappen vanaf C majeur:
   • Naar A♭: C blijft, E zakt naar E♭, G stijgt naar A♭.
   • Naar E: E blijft, C zakt naar B, G stijgt naar G♯.
   • Naar E♭: G blijft, E zakt naar E♭, C zakt naar B♭.
   • Naar A: E blijft, C stijgt naar C♯, G stijgt naar A.
5. Laat je 808 of bas meegaan met de grondtoon. De bas maakt de sprong duidelijk. Zonder bas kan het akkoord klinken als een willekeurige omkering.

Omdat de noten zulke kleine stapjes zetten, gaat de stemvoering bijna vanzelf. Meer daarover lees je in voice leading uitgelegd.

5 manieren om chromatische medianten in je beats te gebruiken

1. De donkere mineurwissel (trap en drill)

In een mineurtoonsoort zijn de chromatische medianten ook mineurakkoorden. In A mineur is F mineur (F, A♭, C), een grote terts lager, de sterkste voor donkere beats:

Am, Am, Fm, Fm

De C blijft liggen, A zakt naar A♭ en E stijgt naar F. Het klinkt alsof de schurk net binnenloopt. Zet het op een koor, bel of strijkers, laat de 808 A en F volgen en houd boven ruimte vrij voor de vocal. Meer loops in deze sfeer vind je bij enge akkoorden.

2. De heldhaftige lift (filmische, epische beats)

Van majeur naar majeur een terts verderop klinkt groots en triomfantelijk. Probeer:

C, A♭, C, E

De A♭ voelt warm en enorm, de E aan het eind voelt alsof de camera omhoog gaat boven een landschap. Stapel er koper of brede pads op met harde drums. Meer van dit soort progressies? Bekijk epische akkoorden.

3. Het mysterieuze zweven (ambient, dromerige R&B)

Met septiemakkoorden worden chromatische medianten zachter. Cmaj7 (C, E, G, B) en A♭maj7 (A♭, C, E♭, G) delen zelfs twee noten: C en G. Probeer:

Cmaj7, A♭maj7, Cmaj7, A♭maj7

Langzaam, warm en een beetje onwerkelijk. Perfect onder een melodieuze vocal met veel reverb. Meer ideeën in deze richting vind je bij dromerige akkoorden.

4. De verrassing vlak voor de hook (pop)

Gebruik voor het grootste deel van je loop een gewone progressie binnen de toonsoort en laat vlak voor de hook één chromatische mediant vallen:

C, Am, F, E

Die E majeur (met G♯) is een chromatische mediant van C. Hij geeft een heldere spanning waardoor de terugkeer naar C weer fris voelt. ♭III en ♭VI (E♭ en A♭ in C) zijn ook geleende akkoorden uit C mineur, dus ook in pop passen ze heel natuurlijk.

5. De directe toonsoortwissel

Omdat een chromatische mediant één noot deelt met je thuisakkoord, is hij ook een soepele manier om naar een nieuwe toonsoort te springen. Speel je laatste refrein in C, houd de E in de melodie vast en begin het volgende stuk in E majeur. Door die gedeelde noot voelt de sprong bedoeld in plaats van willekeurig. Meer manieren lees je in toonsoortwissel in een nummer.

Tabel: chromatische medianten in elke toonsoort

In een majeurtoonsoort zijn alle vier de akkoorden majeur. In een mineurtoonsoort gebruik je dezelfde grondtonen, maar maak je elk akkoord mineur. Voorbeeld: in A mineur krijg je C♯m, Cm, F♯m en Fm.

Toonsoort	III (grote terts omhoog)	♭III (kleine terts omhoog)	VI (kleine terts omlaag)	♭VI (grote terts omlaag)
C	E	E♭	A	A♭
C♯ / D♭	F	E	B♭	A
D	F♯	F	B	B♭
E♭	G	G♭	C	B
E	G♯	G	C♯	C
F	A	A♭	D	D♭
F♯ / G♭	A♯ / B♭	A	D♯ / E♭	D
G	B	B♭	E	E♭
A♭	C	B	F	E
A	C♯	C	F♯	F
B♭	D	D♭	G	G♭
B	D♯	D	G♯	G

Sommige hebben in de theorie een "officiële" spelling (in A♭ is de ♭III eigenlijk C♭ en de ♭VI F♭). In de piano roll gebruik je gewoon de toets die hetzelfde klinkt, dus de tabel laat de makkelijke namen zien.

Veelgemaakte fouten

• Per ongeluk het karakter veranderen. In C majeur is Em gewoon het normale iii-akkoord. Voor het filmische effect heb je E majeur nodig (met G♯).
• De melodie op de oude noten laten staan. Een melodie die steeds E speelt over een A♭-akkoord schuurt. Volg het akkoord, of bouw je melodie rond de gedeelde noot.
• Een 808 die stil blijft staan. Blijft je 808 op de grondtoon van de toonsoort, dan gaat de sprong verloren of wordt het modderig. Laat hem meebewegen met het akkoord.
• Te snel wisselen. Chromatische medianten hebben tijd nodig om te landen. Geef elk akkoord minstens een hele maat, vaak twee.
• Te veel achter elkaar. Twee of drie chromatische medianten na elkaar maken de toonsoort onduidelijk. Tenzij dat juist de bedoeling is, ga je er tussendoor weer even naar huis.

Probeer het meteen

Maak een simpele loop in de gratis akkoorden generator, download de MIDI en sleep hem in je DAW. Kies één akkoord en vervang het door een chromatische mediant uit de tabel hierboven. Wil je je loop eerst in een andere toonsoort of een ander tempo horen? In het Beat Lab pitch en check je hem in je browser. Liever schrijven op een beat die al af is? Bekijk de beats van NameOnTheBeat.

Veelgestelde vragen

Wat is een chromatische mediant in gewone taal?

Een akkoord een terts van je thuisakkoord af, met hetzelfde karakter (majeur of mineur), dat één noot deelt met je thuisakkoord en minstens één noot van buiten de toonsoort leent. In C majeur zijn de vier chromatische medianten E, A, E♭ en A♭ majeur.

Wat zijn de chromatische medianten van A mineur?

C♯ mineur, C mineur, F♯ mineur en F mineur. Elk deelt één noot met A mineur (E, C, A en C).

Is een chromatische mediant hetzelfde als een geleend akkoord?

Soms. ♭III en ♭VI in majeur (E♭ en A♭ in C) zijn allebei chromatische medianten en geleende akkoorden uit de parallelle mineur. III en VI majeur (E en A in C) zijn wel chromatische medianten, maar niet geleend uit C mineur.

Wat is het verschil tussen een mediant en een chromatische mediant?

De mediant is het gewone akkoord op de derde trap van de toonsoort, zoals Em in C majeur. Een chromatische mediant is een aangepaste versie die buiten de toonsoort valt, zoals E majeur of E♭ majeur in C.

Werken chromatische medianten in trap?

Ja. Een mineurakkoord dat naar een ander mineurakkoord een grote terts lager gaat, zoals Am naar Fm, is een sterke manier om een loop voor trap of drill met maar twee akkoorden donker en filmisch te laten klinken.

Waarom gebruiken filmcomponisten chromatische medianten?

Ze veranderen de sfeer in één keer, zonder dat de muziek klinkt alsof hij afloopt. Daardoor zijn ze perfect voor een nieuwe scène, een onthulling of een groot emotioneel moment.

Meer gratis hulp met akkoorden, toonsoorten en BPM? Bekijk alle gratis muziektools voor producers, rappers en DJ's.