Harde S-klanken in FL Studio? Zo de-ess je je vocals

Je vocal klinkt goed, maar elke S en elke T prikt in je oren. Vooral op oordopjes of een telefoon valt het meteen op. Die scherpe sisklanken heten sibilanten, en het weghalen ervan noemen we de-essen. In Logic Pro zit daar een aparte plugin voor, maar hoe doe je het in FL Studio? In dit artikel lees je welke stock plugins je gebruikt, hoe je ze instelt en wanneer je het beter met de hand oplost.

Heeft FL Studio een de-esser?

FL Studio heeft geen losse plugin die "De-esser" heet. Je de-est met een multiband compressor. Image-Line, de maker van FL Studio, noemt daar zelf twee opties voor:

• Fruity Multiband Compressor: een compressor met drie banden (laag, midden en hoog).
• Maximus: ook drie banden plus een master-band. Volgens de handleiding van Image-Line is Maximus naast compressor en limiter ook een de-esser. Maximus zit in FL Studio Producer Edition en hoger.

Waarom een multiband compressor en niet gewoon een EQ? Een EQ snijdt de hoge tonen over de hele vocal weg, ook als er geen S klinkt. Daardoor wordt je stem snel dof. Een compressor op alleen het hoge gebied grijpt pas in als een S boven je drempel uitkomt. De rest van je vocal blijft helder.

Waar zitten de S-klanken?

Image-Line geeft aan dat de energie van sisklanken grofweg tussen 4.000 en 12.000 Hz zit. Dat is een breed gebied, en bij elke stem ligt het net anders. Een donkere mannenstem sist vaak lager dan een heldere, hoge stem. Daarom is luisteren belangrijker dan een vaste waarde overnemen.

Een handige truc: zet een EQ tijdelijk op je vocal, maak een smalle, flinke boost en schuif die langzaam door het hoge gebied. Op het punt waar de S ineens keihard en lelijk wordt, zit jouw probleemgebied. Onthoud die frequentie en haal de EQ-boost weer weg.

De-essen met Fruity Multiband Compressor: stap voor stap

1. Zet de plugin op je vocal-mixertrack. Meestal na je compressor. Compressie maakt zachte delen luider, en daarmee ook de S-klanken. Als je daarna de-est, vang je ze alsnog af.
2. Kies je band. Image-Line beschrijft twee manieren: de middenband voor een gerichte aanpak op een specifiek gebied, of de hoge band als je alles boven een bepaalde frequentie wilt temmen. Voor de meeste rapvocals is de middenband, rond de frequentie die je net vond, het preciesste startpunt.
3. Stel de crossovers in. Met de filterknoppen bepaal je waar elke band begint en eindigt. Zorg dat de band die je gebruikt het sisgebied van jouw stem omsluit, en niet veel meer.
4. Luister naar alleen die band. Elke band heeft een schakelaar met Active, Muted en Bypass. Zet de andere twee banden even op Muted, zodat je alleen het sisgebied hoort. Hoor je vooral S, T en Z? Dan zit je goed.
5. Zet de andere banden op Bypass. Zo gaan laag en midden onaangetast door en comprimeer je alleen de S-band.
6. Stel threshold en ratio in. Begin met een stevige ratio en laat de threshold zakken tot de compressor alleen op de S-klanken reageert. Een snelle attack en een korte release passen hier, want een S duurt maar heel even.
7. Check in de beat. Luister niet alleen solo. Zet de beat erbij en wissel tussen aan en uit. De S moet minder prikken, maar je tekst moet goed verstaanbaar blijven.

De-essen met Maximus

Heb je Producer Edition of hoger, dan kun je hetzelfde doen in Maximus. Het idee is gelijk: je bepaalt met de crossovers welke band het sisgebied bevat, en je laat alleen die band comprimeren. De andere banden en de master-band laat je zo veel mogelijk met rust, anders ga je de hele vocal bewerken in plaats van alleen de S-klanken. Kijk ook in het presetmenu van Maximus of er een de-ess-instelling tussen staat die je als startpunt kunt gebruiken, en stem die daarna af op jouw stem.

Maximus laat goed zien wat er gebeurt, maar het is ook een uitgebreide plugin. Ben je beginner, dan is de Fruity Multiband Compressor vaak overzichtelijker.

Hoeveel de-essen is genoeg?

Te veel de-essen is net zo storend als te weinig. Je hoort het meteen: de S klinkt als een F, of het lijkt alsof de rapper slist. Een paar checks:

• Je hoort de S nog duidelijk, alleen prikt hij niet meer.
• Woorden met veel S-klanken blijven verstaanbaar.
• De vocal klinkt niet doffer dan zonder de-esser. Klinkt hij doffer, dan is je band te breed of grijpt de compressor te vaak in.
• Check op oordopjes en een telefoon. Daar valt scherpte het snelst op.

Soms is met de hand sneller

Zit het probleem maar in een paar woorden, bijvoorbeeld een enkele harde S in je hook? Dan hoef je niet de hele vocal te comprimeren. Knip de S los in de playlist en zet het volume van alleen dat stukje een paar stapjes lager, of gebruik volume-automation. Dat klinkt vaak natuurlijker dan een plugin die overal meedoet.

Voorkom harde S-klanken al bij het opnemen

Een de-esser repareert, maar een betere opname scheelt werk. Dit helpt:

• Zing of rap net langs de microfoon. Draai de mic een klein beetje, zodat de lucht van je S er niet recht in blaast.
• Weet wat een popfilter doet. Een popfilter helpt vooral tegen ploppende P- en B-klanken. Tegen sisklanken doet hij weinig.
• Let op je hoge tonen in de EQ. Een flinke boost in het hoge gebied maakt je S-klanken scherper. Boost je voor helderheid, de-es dan iets steviger of boost wat minder.

Waar past de de-esser in je vocal chain?

Een veelgebruikte volgorde in FL Studio is: opschonen, pitchcorrectie met Pitcher, EQ, compressie, de-essen en daarna reverb en delay op aparte send-tracks. Wil je de hele chain overzichtelijk op een rij? Download dan de gratis vocal chain spiekbrief voor FL Studio en Logic Pro. Daar zie je per stap waar je op let. Meer uitleg over de volgorde vind je ook in vocal chain voor rap in FL Studio.

Werk je in Logic Pro? Lees dan harde S-klanken in Logic Pro: zo gebruik je een de-esser.

Liever niet alles zelf opbouwen?

Met een vocal preset staat er al een complete chain klaar die je daarna afstemt op je eigen stem. De Frenna Type Vocal Preset voor FL Studio is gemaakt voor FL Studio Signature en gebruikt alleen stock plugins. Het is een type preset, geïnspireerd op de mixstijl van de Nederlandse artiest Frenna, en geen officieel product van Frenna. Ook met een preset blijft het slim om je S-klanken te checken, want elke stem en microfoon sist anders. Meer opties vind je bij de vocal presets voor FL Studio en Logic Pro.

Veelgestelde vragen

Wat is de beste stock de-esser in FL Studio?

Er is geen aparte de-esser. Gebruik de Fruity Multiband Compressor of Maximus (Producer Edition en hoger) en comprimeer alleen de band met de S-klanken.

Zet je de de-esser voor of na de compressor?

Meestal na de compressor, omdat compressie sisklanken vaak naar voren haalt. Zijn je S-klanken al voor de compressie extreem hard, dan kun je er ook een vóór zetten, of beide.

Kan ik niet gewoon de hoge tonen wegsnijden met een EQ?

Dat kan, maar dan wordt je hele vocal doffer, ook op plekken zonder S. Een multiband compressor grijpt alleen in als het nodig is.

Mijn S klinkt nu als een F. Wat nu?

Je de-est te hard. Zet de threshold hoger, verlaag de ratio of maak de band smaller, en luister opnieuw in de beat.