Microfoon ruist bij opnemen? Zo vind en los je de oorzaak op

Je drukt op opnemen, je bent even stil en daar is hij: een zacht gesis, een lage brom of een fluittoon die er niet hoort. Ruis op je microfoon is een van de meest gestelde vragen van mensen die thuis vocals opnemen. Het goede nieuws: bijna altijd zit de oorzaak in iets wat je zelf kunt checken, zonder nieuwe microfoon.

In dit artikel zoek je stap voor stap uit wat voor ruis je hoort, waar hij vandaan komt en hoe je hem kwijtraakt. Eerst bij de bron, en pas daarna in je mix.

Stap 1: welke ruis hoor je eigenlijk?

Niet elke ruis heeft dezelfde oorzaak. Luister even goed en kijk welke van deze het meest lijkt op wat jij hoort:

• Gesis (hiss): een hoog, constant "sssh"-geluid. Komt vaak doordat je gain hoog staat terwijl je stem zacht binnenkomt.
• Brom (hum): een lage, constante toon. Typisch voor een aardingsprobleem, ook wel een aardlus of ground loop genoemd.
• Gezoem of gefluit dat verandert: wordt het geluid anders als je je muis beweegt of als je computer iets aan het doen is? Dan komt het waarschijnlijk via je computer of USB-verbinding binnen.
• Achtergrondgeluid: een ventilator, koelkast, verkeer of verwarming. Dat is geen elektrische ruis, maar je ruimte.
• Kraken of wegvallen: vaak een kapotte of losse kabel of stekker.

Stap 2: meet het eerst even

Voordat je overal aan gaat draaien: maak de ruis zichtbaar. Met onze gratis microfoon test zie je direct in je browser hoe luid je binnenkomt en hoeveel ruis je microfoon oppikt. Klik op "Meet ruis", wees 3 seconden stil en je ziet het ruisniveau. Neem daarna 6 seconden op en luister terug. Je geluid blijft gewoon op je eigen apparaat.

Handig trucje: meet na elke aanpassing opnieuw. Dan weet je zeker welke stap het verschil maakte, in plaats van te gokken.

Oorzaak 1: je gain staat niet goed

Dit is de nummer één oorzaak van gesis. Zit je ver van de microfoon of praat je zacht, dan draai je de gain op je interface flink open. Die versterking maakt niet alleen je stem harder, maar ook de ruis van je preamp, je kabel en je ruimte.

Wat helpt:

1. Ga dichter bij de microfoon staan. Je stem komt dan harder binnen, waardoor je minder gain nodig hebt. Gebruik een popfilter zodat je plofklanken niet te hard binnenkomen.
2. Stel de gain in op je hardste stuk. Rap of zing het luidste deel van je tekst en zet de gain zo dat het signaal stevig binnenkomt zonder in het rood te gaan.
3. Draai je DAW-fader niet harder in plaats van de gain. De fader verandert alleen wat je hoort, niet wat er wordt opgenomen.

Twijfel je over het juiste niveau of hoor je juist vervorming? Lees dan opname vervormd: zo voorkom je clipping. Daar staat precies hoe je je gain instelt.

Dynamische microfoon met weinig output?

Sommige dynamische microfoons hebben veel gain nodig. Staat je interface bijna helemaal open en is het nog steeds zacht, dan hoor je de ruis van de preamp sneller. Bij de bekende Shure SM7B speelt dit vaak. Hoe je dat oplost, lees je in Shure SM7B te zacht? Zo zit het met gain, Cloudlifter en FetHead.

Oorzaak 2: brom door aarding (ground loop)

Een lage brom komt vaak door een aardingsprobleem. Volgens Focusrite ontstaat dat als er geen goede weg naar aarde is, of juist als er meerdere wegen naar aarde zijn. Dat laatste heet een aardlus. Interfaces die hun stroom via USB uit je computer halen zijn er volgens Focusrite het gevoeligst voor.

Zo spoor je het op:

1. Haal de lader uit je laptop. Is de brom weg als je laptop op de accu draait? Dan zit het probleem in je lader of de aarding van het stopcontact. Focusrite raadt aan de originele lader van je computer te gebruiken in plaats van een lader van een ander merk.
2. Probeer een andere USB-kabel. Ook dat staat in het lijstje van Focusrite voor interfaces die stroom via USB krijgen. Sound On Sound merkt op dat een kortere kabel vaak beter werkt.
3. Koppel apparaten één voor één los. Speakers, een tweede scherm, een MIDI-keyboard: haal ze los tot de brom stopt. Dan weet je welk apparaat de extra aardverbinding maakt.
4. Gebruik hetzelfde stopcontact. Heeft je interface een eigen voeding? Sluit computer, interface en speakers dan aan op dezelfde stekkerdoos.
5. Gebruik gebalanceerde kabels naar je speakers (TRS-jack), maar alleen als je speakers gebalanceerde ingangen hebben.

Lukt het met dit alles niet, dan noemen zowel Focusrite als Sound On Sound een ground loop isolator als oplossing: een tussenstuk dat de aardlus tussen twee apparaten doorbreekt.

Oorzaak 3: kabels en storing van andere apparaten

Audiokabels kunnen storing oppikken van alles wat stroom gebruikt. Focusrite noemt onder meer stroomkabels, lampen, versterkers en computerhardware. Lange kabels pikken meer op, en een opgerolde kabel werkt zelfs als een soort antenne.

• Gebruik een kabel die niet langer is dan nodig, en rol hem helemaal uit.
• Leg je microfoonkabel niet langs of over stroomkabels en stekkerdozen.
• Kraakt het als je aan de kabel beweegt? Probeer een andere kabel. Een losse verbinding in een stekker is een klassieker.

Oorzaak 4: je ruimte

Hoor je in je meting een ventilator, koelkast of verkeer? Dan is het geen elektrische ruis maar gewoon geluid in je kamer. Je microfoon pikt alles op wat er is, zeker als je ver weg staat en de gain hoog zet.

• Zet ventilatoren, airco en andere apparaten uit tijdens het opnemen.
• Zet je laptop zo ver mogelijk van je microfoon, of richt bij een cardioide microfoon de achterkant naar je laptop, want aan die kant pikt hij het minst op.
• Neem op in een kamer met zachte spullen, zoals een bank, gordijnen of een kast vol kleding.
• Ga dichter op de microfoon staan, dan wint je stem het van de ruimte.

Galmt je kamer ook nog? Lees dan akoestische panelen in je thuisstudio. Daar lees je wat panelen wel en niet doen.

Oorzaak 5: instellingen in je software

Gebruik je de microfoon ook voor bellen of gamen? Videobel-apps gebruiken vaak ruisonderdrukking en automatische gain. Die maken je stem in een call prima verstaanbaar, maar voor muziek wil je ze uit hebben. Automatische gain draait je niveau omhoog zodra je stil bent, en dan hoor je de ruis juist harder. In de microfoon test kun je die browser-filters aan en uit zetten om het verschil te horen.

Check ook of je in je DAW de goede ingang hebt gekozen. Staat er nog een ingebouwde laptopmicrofoon als ingang, dan neem je die op en niet je echte microfoon.

Is een beetje ruis normaal?

Ja. Elke microfoon, preamp en kabel maakt een klein beetje ruis. Focusrite zegt dat ook: een microfoon of kabel kan wat ruis maken en toch prima binnen de specificaties vallen. Hoor je de ruis alleen als je je koptelefoon keihard zet en is hij weg zodra de beat eronder zit? Dan is er waarschijnlijk niks aan de hand.

Ruis die er al op staat: achteraf opschonen

Heb je al een take met ruis die je niet opnieuw kunt opnemen? Dan kun je achteraf nog wat doen:

• Knip de stiltes weg tussen je zinnen. Waar je niet rapt of zingt, hoort ook niemand ruis.
• Gebruik een noise gate of expander. Die zet je spoor zachter zodra je stopt met praten. Stel hem voorzichtig in, anders hak je het begin en einde van je woorden af.
• Gebruik ruisonderdrukking voor constante ruis. In FL Studio heeft Edison daar een tool voor. Hoe dat werkt lees je in achtergrondruis uit vocals halen in FL Studio. Doe het altijd op een kopie en overdrijf niet, anders gaat je stem raar klinken.

Let op: compressie en een heldere EQ maken je stem voller, maar trekken ook de ruis omhoog. Hoe schoner je opname, hoe meer je in de mix kunt doen.

Checklist: zo los je ruis op in 8 stappen

1. Bepaal wat je hoort: gesis, brom, gezoem, kamergeluid of kraken.
2. Meet de ruis met de microfoon test.
3. Ga dichter op de microfoon staan en stel je gain opnieuw in.
4. Haal de lader uit je laptop en luister of de brom verdwijnt.
5. Probeer een andere, kortere USB- of microfoonkabel.
6. Koppel andere apparaten één voor één los.
7. Zet ventilatoren en andere lawaaimakers uit.
8. Zet ruisonderdrukking en automatische gain in je software uit.

Veelgestelde vragen

Waarom ruist mijn microfoon alleen als mijn laptop aan de lader zit?

Dat wijst meestal op een aardingsprobleem via de lader of het stopcontact. Test op de accu, gebruik de originele lader en probeer een ander stopcontact.

Lost een duurdere microfoon ruis op?

Meestal niet. Brom, gezoem en kamergeluid hebben niks met de prijs van je microfoon te maken. Kijk eerst naar je gain, kabels, aarding en ruimte.

Heeft een USB-microfoon ook last van ruis?

Ja, dezelfde regels gelden. Ook een USB-microfoon krijgt stroom via je computer en pikt kamergeluid op als je ver weg staat.

Moet ik ruis wegwerken voordat ik ga mixen?

Ja, het liefst al bij het opnemen. Alles wat je in de mix harder en voller maakt, maakt de ruis ook harder.

Daarna: je vocal goed laten klinken

Is je opname schoon? Dan begint het leuke deel. In de gratis vocal chain spiekbrief zie je per DAW een complete vocal chain voor Logic Pro en FL Studio in de juiste volgorde, plus een checklist voor een schone take. Wil je meteen een kant-en-klare chain die je alleen nog hoeft te laden? Bekijk dan onze vocal presets voor FL Studio en Logic Pro.

Meer handige tools vind je bij onze gratis muziektools.