Hoe ver moet je van de microfoon staan bij opnemen?

Je hebt een goede microfoon, je gain staat goed, en toch klinkt je opname de ene keer dik en dof en de andere keer dun en ver weg. Grote kans dat het niet aan je gear ligt, maar aan je afstand tot de microfoon. Hoe ver je van de mic staat, bepaalt hoeveel stem, hoeveel laag en hoeveel kamer er in je opname komt. Hier lees je welke afstand een goed begin is, wanneer je dichterbij of juist verder weg gaat en hoe je test wat bij jouw stem past.

Kort antwoord: hoe ver moet je van de microfoon?

• Begin op 10 tot 20 centimeter. Shure noemt dat voor de meeste zangers een goed startpunt. Antares, de maker van Auto-Tune, noemt zes tot acht inch (ongeveer 15 tot 20 centimeter) een professioneel startpunt voor een natuurlijke klank.
• Houd die afstand gelijk tijdens je hele take. Volgens Shure is dat het allerbelangrijkste.
• Ga een stukje terug bij harde stukken, zoals een geschreeuwde hook of ad-libs.
• Rap of zing net langs de mic in plaats van er recht in te blazen.

Meet die afstand één keer na met een liniaal of meetlint. Op gevoel zit je er vaak verder naast dan je denkt.

Waarom afstand zoveel uitmaakt

1. Hoe dichterbij, hoe meer laag: het proximity effect

De meeste vocal mics zijn cardioid: ze pikken vooral op wat recht voor ze gebeurt. Bij zo'n richtingsgevoelige microfoon wordt het laag sterker naarmate je dichterbij komt. Dat heet het proximity effect. Microfoonmaker LEWITT legt uit dat een omnidirectionele microfoon dit effect helemaal niet heeft, een cardioid wel en een achtvormige (figure-8) microfoon het sterkst.

Een beetje proximity effect is niet erg. Radiopresentatoren gebruiken het juist om voller en dieper te klinken. Voor rap kan het je stem meer gewicht geven. Maar te dichtbij wordt het snel boemerig en modderig. Antares waarschuwt dat je op ongeveer zeven à acht centimeter (drie inch) al een flinke nadruk in het laag hoort, waardoor een vocal onnatuurlijk kan klinken.

2. Hoe verder weg, hoe meer kamer

Ga je verder van de microfoon staan, dan wordt je stem zachter ten opzichte van alles om je heen. Je moet je gain hoger zetten, en dan komt ook de echo van je kale muren, het geruis van je laptop en het verkeer buiten mee. Die galm krijg je er in de mix bijna niet meer uit. Neem je op in een gewone slaapkamer, dan helpt dichter op de mic staan dus vaak meer dan een duurdere microfoon.

3. Wisselende afstand = wisselend geluid

Beweeg je tijdens een take steeds naar voren en naar achteren, dan verandert je klank en je volume per zin. Shure noemt een constante afstand daarom het belangrijkste van allemaal: anders wordt je vocal veel lastiger om te mixen. Een compressor kan een deel van die verschillen opvangen, maar de klankverschillen door meer of minder laag blijven hoorbaar.

Welke afstand past bij wat je opneemt?

• Rap met normale energie: begin rond 10 tot 15 centimeter. Je krijgt een direct, vol geluid zonder dat de kamer te veel meedoet.
• Zachte, intieme zang of fluisterstukken: je mag een stukje dichterbij komen. Antares raadt aan om bij zachte, intieme passages iets dichter op de mic te gaan.
• Harde stukken, shouts en ad-libs: ga juist een stap terug. Volgens Antares trekken ervaren zangers zich bij krachtige momenten terug om overbelasting en een te zwaar proximity effect te voorkomen.
• Dubbels en backings: gebruik dezelfde afstand als je lead, of net iets verder weg. Zo voelen ze minder als een tweede lead.

Dit zijn startpunten, geen vaste regels. Je stem, je microfoon en je kamer bepalen uiteindelijk wat het beste klinkt. Daarom is testen belangrijker dan welk getal dan ook.

Zo vind je in 5 minuten jouw beste afstand

1. Zet je gain goed. Rap of zing je hardste stuk en zorg dat je niet in het rood komt. Lees eventueel eerst opname vervormd? zo voorkom je clipping.
2. Neem dezelfde paar zinnen drie keer op: één keer op ongeveer 5 centimeter, één keer op 15 centimeter en één keer op 30 centimeter. Verander verder niets.
3. Luister terug op een koptelefoon. Let op drie dingen: hoeveel laag er is, hoeveel echo van de kamer je hoort en hoe duidelijk je woorden zijn.
4. Kies de afstand waar je stem vol klinkt zonder te boemen en waar de kamer niet te veel meekomt.
5. Markeer die plek. Een stukje tape op de vloer of een vaste plek voor je popfilter helpt je om elke sessie op dezelfde afstand te staan.

Geen DAW bij de hand? Met de gratis microfoon test neem je in je browser een paar seconden op en zie je meteen je piekniveau, of je clipt en hoeveel ruis je microfoon oppikt. Doe de test op verschillende afstanden en vergelijk. Je audio blijft op je eigen apparaat.

Recht in de mic of er net langs?

Blaas je recht in de microfoon, dan krijg je bij elke p en b een plof. Antares raadt aan om je hoofd ongeveer dertig graden opzij te draaien, zodat de luchtstoot langs de microfoon gaat. Shure geeft een vergelijkbare tip voor scherpe s- en t-klanken: zet de microfoon iets lager, zodat hij niet recht voor je mond staat. Een popfilter recht voor de microfoon helpt daarnaast tegen ploffen. Meer daarover lees je in popfilter bij rap opnemen: wat doet het echt?

Een fijne bijkomstigheid: een popfilter op een vaste plek houdt je ook vanzelf op dezelfde afstand.

Te veel laag of te veel kamer? Zo los je het op

• Je vocal boemt of klinkt modderig: ga een paar centimeter terug of draai de microfoon iets weg. LEWITT noemt ook een low-cut filter, op de microfoon zelf of in je DAW, als manier om het extra laag te temmen.
• Je klinkt hol en ver weg: ga dichterbij en zet iets zachts achter je, zoals een dik dekbed of een kast met kleding. Lees ook akoestische panelen in je thuisstudio.
• Elke zin klinkt anders: je afstand wisselt. Markeer je plek en houd je hoofd stil tijdens je take.
• Het kraakt op harde woorden: ga een stap terug op die stukken of zet je gain iets lager.

Twijfel je nog welke microfoon het beste bij jouw ruimte past? Lees condensator of dynamische microfoon voor rap en zang.

Na de opname: je mix

Een schone opname op een vaste afstand is de beste basis voor je mix. Daarna komt je vocal chain: EQ, compressie, de-esser, autotune, reverb en delay in de juiste volgorde. Haal de gratis vocal chain spiekbrief voor Logic Pro en FL Studio, of begin met een van onze vocal presets voor FL Studio en Logic Pro en stem die af op je eigen stem.

Veelgestelde vragen

Hoe ver moet je van de microfoon zitten bij opnemen?

Begin op 10 tot 20 centimeter, het startpunt dat Shure voor de meeste zangers noemt. Test daarna of een paar centimeter dichterbij of verder weg beter klinkt bij jouw stem en kamer.

Is dichter op de microfoon beter?

Niet altijd. Dichterbij geeft meer stem en minder kamer, maar door het proximity effect ook meer laag. Te dichtbij wordt je vocal boemerig en krijg je meer ploffen.

Wat is het proximity effect?

Bij richtingsgevoelige microfoons, zoals cardioid mics, wordt het laag sterker naarmate je dichterbij komt. Omnidirectionele microfoons hebben dit effect niet.

Geldt dezelfde afstand voor een USB-microfoon?

Het principe is hetzelfde: ook een USB-microfoon kan cardioid zijn en dus een proximity effect hebben. Check in de handleiding aan welke kant je in de microfoon moet zingen, want sommige modellen spreek je van de zijkant aan.

Hoe houd ik elke sessie dezelfde afstand?

Markeer je plek met tape op de vloer, zet je popfilter steeds op dezelfde plek en sta in plaats van te zitten als je merkt dat je te veel beweegt.

Bronnen: Shure, "How to Record and Mix Vocals" (shure.com); Antares, "Microphone Techniques for Vocals" (antarestech.com); LEWITT, "What is the proximity effect?" (lewitt-audio.com).